Hello everyone,
This blog is the part of Translation studies activity worksheet assigned by Dilip sir to analyse Translations generated using Gen AI tools (ChatGPT and Gemini) by applying theoretical frameworks of translation studies. I will evaluate the translations based on sound, metre, syntax, tone, grammar, and cultural connotations, and discuss challenges and resolutions. For the background reading visit the teacher's blog.
Poem 1
Faiz Ahmed Faiz's Urdu poem "Mujh Se Pehli Si Mohabbat Mirii Mehboob Na Maang" into Hindi and English. Faiz Ahmed Faiz’s poem Mujh Se Pehli Si Mohabbat is a masterpiece of Urdu literature, renowned for its emotional depth, evocative imagery, and socio-political undertones. Here the Urdu version of the poem first put forword, which is written from right to left.
Original Poem in Urdu Language:
مجھ سے پہلی سی محبت مری محبوب نہ مانگ
میں نے سمجھا تھا کہ تو ہے تو درخشاں ہے حیات
تیرا غم ہے تو غم دہر کا جھگڑا کیا ہے
تیری صورت سے ہے عالم میں بہاروں کو ثبات
تیری آنکھوں کے سوا دنیا میں رکھا کیا ہے
تو جو مل جائے تو تقدیر نگوں ہو جائے
یوں نہ تھا میں نے فقط چاہا تھا یوں ہو جائے
اور بھی دکھ ہیں زمانے میں محبت کے سوا
راحتیں اور بھی ہیں وصل کی راحت کے سوا
ان گنت صدیوں کے تاریک بہیمانہ طلسم
ریشم و اطلس و کمخاب میں بنوائے ہوئے
جا بہ جا بکتے ہوئے کوچہ و بازار میں جسم
خاک میں لتھڑے ہوئے خون میں نہلائے ہوئے
جسم نکلے ہوئے امراض کے تنوروں سے
پیپ بہتی ہوئی گلتے ہوئے ناسوروں سے
لوٹ جاتی ہے ادھر کو بھی نظر کیا کیجے
اب بھی دل کش ہے ترا حسن مگر کیا کیجے
اور بھی دکھ ہیں زمانے میں محبت کے سوا
راحتیں اور بھی ہیں وصل کی راحت کے سوا
مجھ سے پہلی سی محبت مری محبوب نہ مانگ
Hindi Transaltion By Chat-Gpt:
मुझसे पहली-सी मोहब्बत, मेरे महबूब, न माँग
मुझसे पहली-सी मोहब्बत, मेरे महबूब, न माँग
मैंने समझा था कि तू है तो उजाला है जीवन,
तेरा ग़म है तो ज़माने के दुखों का क्या काम,
तेरे चेहरे से ही दुनिया में बहारों को ठहराव।
तेरी आँखों के सिवा और रखा ही क्या था,
तू जो मिल जाए तो तक़दीर भी झुक जाए शायद।
यूँ न था—
मैंने बस चाहा था, यूँ हो जाए।
और भी दुख हैं ज़माने में मोहब्बत के सिवा,
और भी सुख हैं मिलन के सुख से बढ़कर यहाँ।
अनगिन सदियों के गहरे, वहशी अँधेरों के तिलिस्म,
रेशमी, मख़मली, सुनहरी झूठ की चादरों में,
गली-कूचों में, बाज़ारों में, जिस्म बिकते हुए—
धूल में लिथड़े हुए, ख़ून में डूबे हुए।
बीमारियों की भट्टियों से निकले हुए तन,
गलते घावों से बहती हुई पीप के साथ—
उधर भी देखनी पड़ती है नज़र, क्या कीजिए।
अब भी दिलकश है तेरा हुस्न, मगर क्या कीजिए,
और भी दुख हैं ज़माने में मोहब्बत के सिवा,
और भी सुख हैं मिलन के सुख से बढ़कर यहाँ।
मुझसे पहली-सी मोहब्बत, मेरे महबूब, न माँग।
Let me first clarify that I myself read this poem five times to understand the zest and the idea of the poem and also refer many blogs and articles. Additionally Urdu is alien language for me so judging the generative AI would be hard for me. In that case I have to blindly relie on the translation given by it. This translation given by GPT is the exact translation given by the Rekhta website. One thing is that the data is already available to the chatbot so it is easier for it to translate. Cultural connotations and collocations well handled in the translation.
Hindi Version Generated By Gemini:
मुझसे पहली सी मोहब्बत मिरी महबूब न माँग
मुझसे पहली सी मोहब्बत मिरी महबूब न माँग,
मैंने समझा था कि तू है तो दरख़्शाँ (रोशन) है हयात।
तेरा ग़म है तो ग़म-ए-दहर (दुनिया का ग़म) का झगड़ा क्या है,
तेरी सूरत से है आलम में बहारों को सबात (ठहराव)।
तेरी आँखों के सिवा दुनिया में रखा क्या है,
तू जो मिल जाए तो तक़दीर नगूँ (नतमस्तक) हो जाए।
यूँ न था, मैंने फ़क़त चाहा था यूँ हो जाए,
और भी दुख हैं ज़माने में मोहब्बत के सिवा।
राहतें और भी हैं वस्ल (मिलन) की राहत के सिवा।
अनगिनत सदियों के तारीख़ (अंधेरे) बेहिमाना (वहशी) तिलिस्म,
रेशम-ओ-अतलस-ओ-कमख़ाब (महंगे कपड़े) में बुनवाए हुए।
जा-ब-जा (जगह-जगह) बिकते हुए कूचा-ओ-बाज़ार में जिस्म,
ख़ाक में लथड़े हुए, ख़ून में नहलाए हुए।
जिस्म निकले हुए अमराज़ (बीमारियों) के तन्नूरों से,
पीप बहती हुई, गलते हुए नासूरों से।
लौट जाती है उधर को भी नज़र क्या कीजे,
अब भी दिलकश है तेरा हुस्न, मगर क्या कीजे।
और भी दुख हैं ज़माने में मोहब्बत के सिवा,
राहतें और भी हैं वस्ल की राहत के सिवा।
मुझसे पहली सी मोहब्बत मिरी महबूब न माँग।
शब्दावली (Vocabulary): इस अनुवाद में 'नगूँ' (bowed down), 'सबात' (stability/permanence) और 'अमराज़' (diseases) जैसे शब्दों को रहने दिया गया है क्योंकि ये फैज़ की नज़्म की रूह हैं। भाव (Emotion): पहली छः पंक्तियाँ पारंपरिक प्रेम का वर्णन करती हैं, लेकिन बीच के हिस्से में जब "रेशम और कमख़ाब" की बात आती है, तो कवि समाज की कड़वी सच्चाई (गरीबी, वेश्यावृत्ति और शोषण) की ओर इशारा करता है। ध्वनि (Sound): हिन्दी में अनुवाद करते समय शब्दों के चयन में वही 'संगीत' बनाए रखा गया है जो मूल उर्दू में है, ताकि इसे गाते समय या पढ़ते समय वही प्रभाव पैदा हो।
English Translation By Chat-Gpt:
Do Not Ask Me for That Love Again
Do not ask me, my beloved, for that love again.
I once believed—if you were there, life itself would blaze,
That if your sorrow lived within my heart,
What mattered then the griefs of all the world?
That from your face, all seasons learned to bloom,
That nothing else existed but your eyes—
If you were mine, even fate would bow and break.
It was not so.
I had not wanted this—
I only wished that it might be so.
For there are sorrows in this world beyond just love,
And comforts greater than the comfort of one’s union.
For countless ages, dark and brutal spells
Have held their sway—
Spells spun in silk and satin, gold-embroidered lies,
Where bodies are displayed in street and mart alike,
Bought and sold,
Dragged through dust, bathed red in blood.
Bodies pulled from furnaces of disease,
From wounds that rot, where pus still streams and seeps.
The gaze is forced to turn that way as well—
What can one do?
Your beauty still enchants the heart, I know,
But what can one do?
For there are sorrows in this world beyond just love,
And comforts greater than the comfort of one’s union.
Do not ask me, my beloved, for that love again.
In this translation the essence of poem has captured. Talking about the syntactic structure then it does'nt adhere to it so far. However, the meaning is conveyed. the line, "तेरी सूरत से है आलम में बहारों को सबात" is rooted in cultural context. In Indian culture "Alam" and "Bahar" often go hand in hand as the metaphor. Bahar literally showing the zenith of happiness in lover. "It is from your face that spring finds its permanence in the world" This translation reached to it.
English Translation by Gemini
Do Not Ask Me for Love Like Before
Do not ask me for love like before, my beloved,
For you were the radiance of my life.
And your sorrow was all the world’s strife.
Your face made spring eternal in the world,
And what else is there in the world but your eyes?
If I were to have you, my fate would be undone,
It was not so; I only wished for this.
There are other sorrows in the world besides love,
And other comforts besides the comfort of union.
In countless centuries’ dark, monstrous spell,
Wrought in silk, atlas, and brocade,
Bodies sold everywhere in the streets and bazaars,
Draped in dust, bathed in blood,
Bodies emerged from the furnaces of disease,
With pus oozing from rotting sores.
Even now, my gaze returns to you, what can I do?
Your beauty still captivates, but what can I do?
There are other sorrows in the world besides love,
And other comforts besides the comfort of union.
Do not ask me for love like before, my beloved.
Both poems explore the speaker's realization that love, once perceived as the center of life, has now been overshadowed by the broader suffering in the world. The speaker acknowledges their deep love for their beloved but shifts the focus toward societal anguish. This tension between personal passion and collective pain is the heart of both poems.
For instance "Do Not Ask Me for That Love Again" (Poem 1) and "Do Not Ask Me for Love Like Before" (Poem 2) both begin with a plea, emphasizing a change in the speaker's priorities and emotions. The plea is the same, even if worded differently. Both emphasize the beloved's unmatched beauty: "Your face made spring eternal in the world" (Poem 1) parallels "It is from your face that spring finds its permanence in the world" (Poem 2). The imagery of spring symbolizes the beloved’s ability to inspire life and hope, which remains unchanged in both translations.
In Poem 1, the line "Bodies emerged from the furnaces of disease, with pus oozing from rotting sores" uses harsher imagery compared to "Bodies emerging from the furnace of diseases, pus oozing from festering sores" in Poem 2. While both describe suffering, Poem 1 feels more immediate and brutal, while Poem 2 softens the blow slightly. Slight change of the past tense and continuous changes the very impact of the poem.
Poem 2: "The Second Coming" By William Butler Yeats
Original Poem:
Turning and turning in the widening gyre
The falcon cannot hear the falconer;
Things fall apart; the centre cannot hold;
Mere anarchy is loosed upon the world,
The blood-dimmed tide is loosed, and everywhere
The ceremony of innocence is drowned;
The best lack all conviction, while the worst
Are full of passionate intensity.
Surely some revelation is at hand;
Surely the Second Coming is at hand.
The Second Coming! Hardly are those words out
When a vast image out of Spiritus Mundi
Troubles my sight: somewhere in sands of the desert
A shape with lion body and the head of a man,
A gaze blank and pitiless as the sun,
Is moving its slow thighs, while all about it
Reel shadows of the indignant desert birds.
The darkness drops again; but now I know
That twenty centuries of stony sleep
Were vexed to nightmare by a rocking cradle,
And what rough beast, its hour come round at last,
Slouches towards Bethlehem to be born?
Hindi Poem Genrated by Chat-Gpt:
द्वितीय आगमन,(W. B. Yeats)
घूमता ही जाता है, फैलते हुए वलय में घूमता,
बाज़ सुन नहीं पाता अब अपने बाज़ीगर की पुकार;
सब कुछ बिखर रहा है—केंद्र अब थाम नहीं पाता,
साधारण अराजकता दुनिया पर छूट पड़ी है।
रक्त-धुँधली बाढ़ छूट पड़ी है, और हर ओर
मासूमियत के सभी संस्कार डूबते जा रहे हैं;
श्रेष्ठ लोग निश्चय से रिक्त हैं,
और निकृष्ट उग्र आवेग से भरे हुए।
निश्चय ही कोई उद्घाटन निकट है;
निश्चय ही द्वितीय आगमन निकट है।
द्वितीय आगमन!—अभी ये शब्द
मेरे मुँह से निकले भी न थे
कि Spiritus Mundi से उभरी एक विराट छवि
मेरी दृष्टि को विचलित कर देती है:
रेगिस्तान की रेत में कहीं
सिंह का शरीर और मनुष्य का सिर लिए एक आकृति,
जिसकी दृष्टि सूर्य-सी शून्य और निर्दय है,
धीरे-धीरे अपनी जंघाएँ घसीटती आगे बढ़ती है,
और उसके चारों ओर
क्रुद्ध मरु-पक्षियों की परछाइयाँ डोलती हैं।
फिर अँधेरा उतर आता है; पर अब मैं जानता हूँ
कि बीस सदियों की पत्थर-जैसी नींद
एक झूलते पालने से दुःस्वप्न बनकर टूट पड़ी थी,
और कौन-सा रौद्र पशु,
जिसकी घड़ी अब आ पहुँची है,
बेथलेहम की ओर घिसटता चला आ रहा है
जन्म लेने के लिए?
Gyre (वलय): येट्स का ऐतिहासिक-दार्शनिक प्रतीक—सभ्यताओं का चक्रीय पतन और उदय, Falcon / Falconer: नियंत्रण और नैतिक केंद्र के टूटने का रूपक, Spiritus Mundi: सामूहिक चेतना / विश्वात्मा, Second Coming: ईसाई मसीहाई आशा का विघटन; यहाँ उद्धार नहीं, विनाशकारी नव-युग, Rough Beast: आधुनिकता, हिंसा और अमानवीय शक्ति का प्रतीक
Hindi version genrated by Gemini:
द्वितीय आगमन (The Second Coming)
घूमते-घूमते उस फैलते हुए चक्रवात में,
बाज़ अब सुन नहीं पाता बाज़-पालक की पुकार;
सब बिखर रहा है; केंद्र अब थाम नहीं पाता;
महज़ अराजकता दुनिया पर छोड़ दी गई है,
रक्त-रंजित ज्वार उमड़ पड़ा है,
और हर तरफ़ मासूमियत का संस्कार डूब गया है;
श्रेष्ठ जन विश्वास खो चुके हैं,
जबकि अधम पाश्विक जुनून और तीव्रता से भरे हुए हैं।
निश्चय ही कोई दिव्य संकेत निकट है;
निश्चय ही वह 'द्वितीय आगमन' निकट है।
'द्वितीय आगमन!'—अभी ये शब्द निकले ही थे कि स्पिरिटस मुंडी (विश्व-आत्मा),
की एक विशाल छवि मेरी आँखों में कौंधती है:
कहीं मरुस्थल की रेत में सिंह का शरीर,और मनुष्य का सिर लिए एक आकृति,
एक दृष्टि—शून्य और सूर्य जैसी निर्दयी,
हिला रही है अपनी भारी जंघाएँ,
जबकि उसके चारों ओर मंडरा रही हैं क्रुद्ध मरु-पक्षियों की परछाइयां।
अंधेरा फिर छा जाता है; पर अब मैं जान गया हूँ कि पत्थर जैसी,
बीस सदियों की गहरी नींद को एक डोलते हुए पालने ने दुःस्वप्न में बदल दिया है,
और वह कौन सा आदमखोर पशु है,
जिसका समय अब आ पहुँचा,
जो बेथलहम की ओर सुस्त क़दमों से जन्म लेने जा रहा है?
चक्रवात और केंद्र (The Gyre and the Center): येट्स का मानना था कि इतिहास चक्रों में चलता है। 'Widening gyre' के लिए मैंने "फैलते हुए चक्रवात" का प्रयोग किया है जो उस नियंत्रण से बाहर होती व्यवस्था को दर्शाता है जहाँ "केंद्र" (सभ्यता/नैतिकता) सब कुछ जोड़कर नहीं रख पा रहा।
प्रतीकात्मकता (Symbolism):- Spiritus Mundi: इसे "विश्व-आत्मा" कहा गया है, जो येट्स के अनुसार स्मृतियों का वह भंडार है जहाँ से सामूहिक बिम्ब (images) आते हैं। The Sphinx (सिंह शरीर, मनुष्य सिर): यह आने वाले एक नए, निर्दयी युग का प्रतीक है जो ईसाइयत की दो हज़ार साल की शांति को समाप्त कर देगा।
सांस्कृतिक संदर्भ (Cultural Connotations):- Second Coming: यह मूलतः ईसा मसीह के पुनरागमन का संकेत है, लेकिन येट्स इसे नकारात्मक रूप में देखते हैं—जैसे कि कोई रक्षक नहीं, बल्कि कोई 'विकराल पशु' (Rough Beast) जन्म ले रहा हो। Bethlehem: यह ईसा मसीह का जन्मस्थान है। यहाँ इसका प्रयोग विरोधाभास पैदा करने के लिए किया गया है कि पवित्र स्थान पर अब अपवित्रता का जन्म होने वाला है। ध्वनि और लय (Sound and Rhythm): हिन्दी में "रक्त-रंजित ज्वार" (blood-dimmed tide) और "पाश्विक जुनून" (passionate intensity) जैसे भारी तत्सम शब्दों का प्रयोग मूल कविता की गूँज और गंभीरता को बनाए रखने के लिए किया गया है।
Gujrati Version Ganerated by Chat-Gpt:
બીજો આગમન,(W. B. Yeats)
વળતો ને વળતો, વિસ્તરતા વલયમાં ફરતો જાય,
બાજ હવે બાજીગરની બૂમ સાંભળી શકતો નથી;
બધું તૂટતું જાય છે—કેન્દ્ર હવે ટકી શકતું નથી;
નગ્ન અરાજકતા દુનિયા પર છૂટી પડી છે.
રક્તધૂંધળી લહેર છૂટી પડી છે, અને સર્વત્ર
નિર્દોષતાની વિધિઓ ડૂબી જાય છે;
શ્રેષ્ઠોમાં કોઈ દ્રઢ વિશ્વાસ નથી,
અને નિકૃષ્ટો ઉગ્ર ઉન્માદથી છલકાય છે.
નિશ્ચિત છે—કોઈ મહાન પ્રકાશન નજીક છે;
નિશ્ચિત છે—બીજો આગમન નજીક છે.
બીજો આગમન!—આ શબ્દો હજી તો
મારા મોઢેથી પૂરા નીકળ્યા પણ ન હતા
કે Spiritus Mundiમાંથી ઉદ્ભવેલી એક વિશાળ પ્રતિમા
મારી દૃષ્ટિને વ્યાકુળ કરી દે છે:
રણની રેતીમાં ક્યાંક
સિંહનું શરીર અને મનુષ્યનું મસ્તક ધરાવતી એક આકૃતિ,
જેની નજર સૂર્ય જેવી ખાલી અને નિર્દય છે,
ધીમે ધીમે પોતાની જાંઘો ખેંચતી આગળ વધે છે,
અને તેની આસપાસ
ક્રોધિત રણપક્ષીઓની છાયાઓ ડોલે છે.
પછી ફરી અંધકાર ઉતરી આવે છે; પણ હવે મને ખબર છે
કે વીસ સદીઓની પથ્થર જેવી ઊંઘ
એક હચમચતા પાળણાથી દુઃસ્વપ્ન બની તૂટી પડી હતી,
અને કયો એ કર્કશ પ્રાણી,
જેનોય સમય હવે આવી પહોંચ્યો છે,
બેથલેહેમ તરફ લથડતો આગળ વધે છે
જન્મ લેવા માટે?
Gyre (વલય): યેટ્સનું ઇતિહાસદર્શન—સભ્યતાઓના ચક્રાકાર ઉદય-પતન, Falcon / Falconer: નિયંત્રણ, શિસ્ત અને નૈતિક કેન્દ્રના વિખંડનનું પ્રતિક, Spiritus Mundi: વિશ્વચેતના / સામૂહિક અવચેતન, Second Coming: પરંપરાગત ખ્રિસ્તી મુક્તિનો વ્યંગાત્મક ઉલટાવ, Rough Beast: આધુનિક યુગની હિંસક, અમાનવીય શક્તિ
Gujarati version ganrated by Gemini:
વિસ્તરતા જતા એ ચક્રાકાર વમળમાં ઘૂમતું ને ઘૂમતું,
બાજ હવે બાજ-પાલકનો સાદ સુણી શકતું નથી;
વસ્તુઓ વેરવિખેર થાય છે;
કેન્દ્ર હવે ધરી શકતું નથી;
કેવળ અરાજકતા વિશ્વ પર છોડી દેવામાં આવી છે,
રક્ત-રંજિત ભરતી ઉછળી છે,
અને સર્વત્ર નિર્દોષતાના સંસ્કારો ડૂબી ગયા છે;
શ્રેષ્ઠ જનોમાં શ્રદ્ધાનો અભાવ છે,
જ્યારે અધમ ઉગ્ર ઝનૂન અને તીવ્રતાથી છલકાઈ રહ્યા છે.
ચોક્કસ કોઈ દૈવી સાક્ષાત્કાર હવે નજીક છે;
ચોક્કસ હવે પેલું 'દ્વિતીય આગમન' નજીક છે.
'દ્વિતીય આગમન!' — હજી તો આ શબ્દો વદાયા જ હતા,
ત્યાં તો સ્પિરિટસ મુંડી (વિશ્વ-આત્મા) નું એક વિશાળ બિમ્બ મારી દ્રષ્ટિને વિચલિત કરે છે:
ક્યાંક રણની રેતીમાં સિંહ જેવું શરીર અને માનવ જેવું મસ્તક ધરાવતી એક આકૃતિ,
એક નજર — શૂન્ય અને સૂર્ય જેવી નિર્દયી,
પોતાના ભારે સાથળ હલાવી રહી છે,
જ્યારે તેની આસપાસ ચકરાવા લે છે રોષે ભરાયેલા રણ-પક્ષીઓના પડછાયા.
અંધકાર ફરી ઘેરાય છે;
પણ હવે હું જાણું છું કે પથ્થર જેવી વીસ સદીઓની,
ગાઢ નિંદ્રાને એક ડોલતા પારણાએ દુઃસ્વપ્નમાં બદલી નાખી છે,
અને એ કયું હિંસક પશુ છે, જેનો સમય આખરે આવી પહોંચ્યો,
અને જે બેથલેહેમ ભણી જન્મે લેવા માટે ધીમા ડગલે જઈ રહ્યું છે?
ચક્રાકાર વમળ (Widening Gyre): યેટ્સના મતે ઇતિહાસ એક શંકુ આકારના વમળમાં ફરે છે. જ્યારે આ વમળ ખૂબ મોટું થઈ જાય, ત્યારે નિયંત્રણ ગુમાવાય છે. ગુજરાતીમાં "વિસ્તરતા વમળ" શબ્દ આ અરાજકતાને સચોટ રીતે દર્શાવે છે. કેન્દ્ર (The Centre): અહીં કેન્દ્ર એટલે સામાજિક મૂલ્યો અને વ્યવસ્થા. "કેન્દ્ર ધરી શકતું નથી" એ સૂચવે છે કે જૂની સભ્યતા હવે તૂટી રહી છે. સાંસ્કૃતિક પ્રતીકો:- Bethlehem: આ ઈસુ ખ્રિસ્તનું જન્મસ્થળ છે. કવિ અહીં કટાક્ષ કરે છે કે જ્યાં પવિત્રતાનો જન્મ થયો હતો, ત્યાં હવે એક ભયાનક પશુ (નવા યુગનું પ્રતીક) જન્મ લેવા જઈ રહ્યું છે. The Beast (સિંહ શરીર, માનવ શીર્ષ): આ 'સ્ફિન્ક્સ' જેવી આકૃતિ છે, જે દયાહીન અને શક્તિશાળી છે. તે દર્શાવે છે કે આવનારો સમય લોકશાહી કે નમ્રતાનો નહીં, પણ જડ શક્તિનો હશે. "રક્ત-રંજિત ભરતી" (Blood-dimmed tide) અને "નિર્દોષતાના સંસ્કારો" (Ceremony of innocence) જેવા શબ્દો દ્વારા મૂળ કવિતાની ગંભીરતા જાળવી છે.
Poem 3:
Original Poem:
આ ધારામાં વહેવું ઘણું આકરું છે,
કશું પણ ન કહેવું ઘણું આકરું છે.
બધા બુધ્ધિમાનોની વચ્ચે અહીં પર,
ખરેખર તો રહેવું ઘણું આકરું છે.
ભૂજાઓને બાંધી સમંદરમાં પડવું,
અને એમાં તરવું ઘણું આકરું છે.
સમજમાં ન આવે એવી વાત પર પણ,
સમાધાન કરવું ઘણું આકરું છે.
બાંધીને પાટા બધા જેમ આંખે ,
ચાલ્યા જ કરવું ઘણું આકરું છે.
મળે નૈ મથામણ પછી તોડ એના,
વિચારોમાં રહેવું ઘણું આકરું છે.
માંગ્યુ મરણ ”સ્તબ્ધ” મળતું નથી જ્યાં,
જીવતું ય રહેવું ઘણું આકરું છે.
– કૌશલ શેઠ
Translation given by Chatgpt:
Hindi Translation:
इस धारा में बहना बहुत कठिन है,
कुछ भी न कहना बहुत कठिन है।
यहाँ सभी बुद्धिमानों के बीच,
वास्तव में रहना बहुत कठिन है।
भुजाओं को बाँधकर समंदर में कूदना,
और उसमें तैरना बहुत कठिन है।
जिस बात का कोई मतलब न समझे,
उस पर समाधान करना बहुत कठिन है।
आँखों पर जैसे पट्टी बाँधकर,
बस चलते ही रहना बहुत कठिन है।
प्रयासों के बाद भी जो न मिले,
उन विचारों में रहना बहुत कठिन है।
माँगा "स्तब्ध" ने मौत, जहाँ नहीं मिलती,
जीते रहना भी बहुत कठिन है।
English Translation:
Flowing in this stream is very hard,
Saying nothing at all is very hard.
Among all the wise ones here,
Truly living is very hard.
Tying arms and diving into the ocean,
And swimming in it is very hard.
On a matter that makes no sense,
Finding a solution is very hard.
Like walking blindfolded on a path,
Just moving on is very hard.
After relentless effort, when nothing is gained,
Dwelling on such thoughts is very hard.
Where "stillness" asks for death but doesn't find it,
Even staying alive is very hard.
Translation given by Gemini:
Hindi Translation
इस धारा में बहना कितना कठिन है,
कुछ भी न कहना कितना कठिन है।
बुद्धिजीवियों के बीच रहना यहां,
वास्तव में जीना कितना कठिन है।
बाँधकर भुजाएँ समुद्र में कूदना,
तैरना कितना कठिन है।
असमंजस में समाधान ढूँढ़ना,
कितना कठिन है।
आँखों पर पट्टी बांधकर चलना,
कितना कठिन है।
मिल न पाने पर भी उसको तोड़ना,
विचारों में रहना कितना कठिन है।
मृत्यु माँगी, शांति नहीं मिलती,
जीना कितना कठिन है।
English Translation
To drift in this current, a daunting affair,
To remain silent, a burden to bear.
'Midst sages and scholars, a life so austere,
To truly exist, a challenge severe.
With arms bound, to leap in the sea,
To swim, what a tragedy.
To seek solace in doubt, a plight so dreary,
To find peace, a mystery.
Blindfolded to roam, a painful quest,
To break what's not found, no less.
To yearn for death, yet find no rest,
To live on, a test.
ChatGPT maintains a more structured repetition of "बहुत कठिन है" closely matching the original's "ઘણું આકરું છે" Gemini uses "कितना कठिन है" which creates a different rhythmic pattern ChatGPT preserves the original's parallel structure more faithfullyMetre and Sound: ChatGPT maintains consistent line lengths and rhythmic patterns Gemini's version has more varied line lengths ChatGPT better preserves the ghazal-like quality with consistent end-phrases Notable difference in musicality: ChatGPT: "भुजाओं को बाँधकर समंदर में कूदना" Gemini: "बाँधकर भुजाएँ समुद्र में कूदना"Lexicon and Grammar:ChatGPT uses more formal vocabulary: "समंदर" (colloquial) Gemini opts for more standard Hindi: "समुद्र" Both maintain grammatical accuracy but with different registersCultural Connotations:ChatGPT retains the philosophical depth of the original
Gemini's translation is more interpretive, especially in the final stanza.
ENGLISH TRANSLATION ANALYSIS:
Syntax:ChatGPT offers a more literal translation, maintaining the original's directness Gemini creates a more poetic English version with added metaphorical elements Example: ChatGPT's "very hard" vs. Gemini's varied phrases like "daunting affair," "burden to bear"Metre and Sound:ChatGPT sacrifices poetic rhythm for literal accuracy Gemini creates a more rhythmic English poem with internal rhyming Gemini adds rhyming couplets not present in the originalLexicon and Grammar:ChatGPT uses simpler, more direct language Gemini employs more sophisticated vocabulary and poetic devices Example: ChatGPT's "very hard" vs. Gemini's "daunting affair," "austere"Cultural Connotations:ChatGPT maintains the philosophical simplicity of the original Gemini adds Western poetic elements that weren't in the original
OVERALL COMPARATIVE ANALYSIS:Translation Philosophy: ChatGPT:Prioritizes fidelity to source text Maintains structural integrity Focuses on literal meaning Gemini:Takes more creative liberties Adapts to target language conventions Adds poetic elements not in originalStrengths: ChatGPT:Better preservation of original structure More faithful to source meaning Consistent translation style Gemini:More poetic English version Creative adaptation Better flow in target languageWeaknesses: ChatGPT:Less poetic in English Sometimes too literal Can feel mechanical.
Poem 4:- Original Poem:
साथी, सो न, कर कुछ बात!
बोलते उडुगण परस्पर,
तरु दलों में मंद ‘मरमर’,
बात करतीं सरि-लहरियाँ कूल से जल-स्नात!
साथी, सो न, कर कुछ बात!
बात करते सो गया तू,
स्वप्न में फिर खो गया तू,
रह गया मैं और आधी बात, आधी रात!
साथी, सो न, कर कुछ बात!
पूर्ण कर दे वह कहानी,
जो शुरू की थी सुनानी,
आदि जिसका हर निशा में, अंत चिर अज्ञात!
साथी, सो न, कर कुछ बात!
- हरिवंशराय बच्चन
Translation given by Chatgpt:
Gujarati Translation:
સાથી, સુ તો નહીં, થોડું વાત કર!
બોલે છે તારાઓ પરસ્પર,
ઝાડના પાંદડાઓમાં મધુર "મરમર,"
વાત કરે છે નદીની લહેરો તટ સાથે, પાણીમાં ભીંજાયેલ!
સાથી, સુ તો નહીં, થોડું વાત કર!
વાત કરતા કરતો સુઈ ગયો,
સપનામાં ખોવાઈ ગયો,
અધુરી રહી ગઈ વાત અને અડધી રાત!
સાથી, સુ તો નહીં, થોડું વાત કર!
પૂર્ણ કર એ વાર્તા,
જે તું કહેવાની શરુ કરી હતી,
જેનો આરંભ છે દરેક રાત્રિમાં, અને અંત છે સદાની અજ્ઞાત!
સાથી, સુ તો નહીં, થોડું વાત કર!
English Translation:
Companion, don’t sleep, say something!
The stars converse with one another,
The trees murmur softly,
The river waves speak to the shore, soaked in water!
Companion, don’t sleep, say something!
Speaking, you fell asleep,
And then lost yourself in dreams,
Leaving me with half a story and half a night!
Companion, don’t sleep, say something!
Complete the tale,
The one you had begun to narrate,
Whose beginning lies in every night, and whose end is forever unknown!
Companion, don’t sleep, say something!
Translation given by Gemini: Gujarati Translation
સાથી, ઉંઘ ન આવે, થોડી વાત કરીએ!
ચિડિયાઓ ગુજારતી વાતો,
ઝાડના પાંદડાઓમાં નરમ ‘ગુંજન’,
કિનારે લાગતી લહેરો વાત કરે છે!
સાથી, ઉંઘ ન આવે, થોડી વાત કરીએ!
વાત કરતાં કરતાં તું સૂઈ ગયો,
ફરી સ્વપ્નમાં ખોવાઈ ગયો,
અધૂરી વાત અને અધીરી રાત રહી!
સાથી, ઉંઘ ન આવે, થોડી વાત કરીએ!
કહાની પૂરી કરીએ,
જે શરૂ કરી હતી,
દર રાત્રે જેનો આરંભ થાય, અંત અજ્ઞાત!
સાથી, ઉંઘ ન આવે, થોડી વાત કરીએ!
English Translation
Friend, don't sleep, let's talk awhile!
Birds are chattering,
Soft murmurs in the leaves of trees,
Waves whisper on the shore!
Friend, don't sleep, let's talk awhile!
You've fallen asleep while talking,
Lost again in dreams,
Leaving me with half-finished words and a sleepless night!
Friend, don't sleep, let's talk awhile!
Let's finish the story,
That we began,
A story that starts every night, its end unknown!
Friend, don't sleep, let's talk awhile!
I'll analyze both translations of Harivansh Rai Bachchan's poem:
GUJARATI TRANSLATION ANALYSIS:
Syntax: ChatGPT: Maintains closer fidelity to Hindi syntax: "સાથી, સુ તો નહીં" More literal translation of sentence structures, Preserves the original's repetitive pattern faithfully, Gemini: Takes more liberties: "સાથી, ઉંઘ ન આવે", Creates more natural Gujarati flow, Modifies sentence structures for better target language appeal
Metre and Sound:
ChatGPT: Maintains the rhythmic pattern of "મરમર" similar to Hindi "मरमर", Preserves the musical quality of original refrain, Keeps closer to original metre. Gemini: Uses "ગુંજન" instead of "મરમર" - different sonic effect, Creates new rhythmic patterns, More focus on natural Gujarati musicality
Lexicon and Grammar: ChatGPT: More formal vocabulary choices: "પરસ્પર", "તટ", Closer to Sanskrit-based vocabulary, Sometimes awkward constructions. Gemini: More colloquial choices: "ચિડિયાઓ", "કિનારે", Natural Gujarati expressions, Better grammatical flow
Cultural Connotations: ChatGPT:- Preserves poetic imagery more literally, Maintains the philosophical undertones, Keeps the mystical elements intact. Gemini: Adapts imagery for Gujarati readers, Localizes some metaphors, Makes the night-time setting more relatable.
ENGLISH TRANSLATION ANALYSIS:
Syntax: ChatGPT: More formal: "Companion, don't sleep". Maintains original syntactic patterns, Preserves repetitive structures. Gemini: More casual: "Friend, don't sleep", Restructures for English fluency, Creates new patterns while maintaining essence.
Metre and Sound: ChatGPT: Attempts to maintain original rhythm, More literal translation of sound effects, Preserves original's musical qualities. Gemini: Creates new rhythmic patterns, Focuses on English musicality, More attention to target language poetry.
Lexicon and Grammar: ChatGPT: More formal vocabulary, Closer to original word choices, Sometimes stilted English. Gemini:More natural English expressions,Contemporary word choices, Better flow in English.
Cultural Connotations: ChatGPT: Maintains metaphysical elements, Preserves night imagery literally, Keeps philosophical undertones, Gemini: Adapts imagery for English readers, Makes metaphors more accessible, Maintains emotional resonance
OVERALL COMPARATIVE ANALYSIS
Strengths:
ChatGPT: Better preservation of original structure, More faithful to source imagery, Maintains philosophical depth. Gemini: Better target language naturalness, More poetic in translation, Better cultural adaptation.
Weaknesses:
ChatGPT: Sometimes awkward expressions, Less natural in target languages, Over-literal at times Gemini: Loses some original imagery, Takes more liberties with text, Less faithful to original structure
The translations serve different purposes: ChatGPT's version is better for studying the original closely, Gemini's version is more accessible to modern readers, Each captures different aspects of Bachchan's poetic genius.
Refrences:
“ChatGPT - Translation Activity.” ChatGPT, chatgpt.com/share/6948e480-4614-8011-a899-ebd32e91ba3c . Accessed 21 Dec. 2025.Dilip Barad. “Guidelines for Using Generative AI in Translation Studies.” Reserchgate, Dec. 2024, www.researchgate.net/publication/387486712_Guidelines_for_Using_Generative_AI_in_Translation_Studies . Accessed 21 Dec. 2025.
---. “Translation Studies Activity Worksheet Using Gen AI Tools for Translating Poems.” Reserchgate, Dec. 2024, www.researchgate.net/publication/387487880_Translation_Studies_Activity_Worksheet_Using_Gen_AI_Tools_for_Translating_Poems . Accessed 21 Dec. 2025.
“Gemini - Direct Access to Google AI.” Gemini, gemini.google.com/share/fcf65090126d . Accessed 21 Dec. 2025.
No comments:
Post a Comment